انواع دستگاه تاریخ‌زن چیست و چه کاربردی دارد؟

بررسی تخصصی، فنی و کاربردی انواع دستگاه تاریخ‌زن در خطوط تولید و بسته‌بندی صنعتی

در صنایع تولیدی مدرن، اطلاعات چاپ‌شده روی محصول تنها یک نوشته ساده نیست؛ بلکه بخشی از هویت برند، تضمین کیفیت و اعتبار محصول محسوب می‌شود.
اطلاعاتی مانند تاریخ تولید، تاریخ انقضا، شماره سری ساخت (Batch Number)، کد رهگیری، قیمت مصرف‌کننده و لوگو، نقش مستقیمی در تصمیم خرید مشتری و پذیرش محصول در بازار دارند.

نبود این اطلاعات یا چاپ ناخوانا و غیراستاندارد می‌تواند منجر به جریمه‌های قانونی، مرجوعی کالا، عدم پذیرش در بازارهای داخلی و صادراتی و در نهایت کاهش اعتماد مصرف‌کننده شود.

در این میان، دستگاه تاریخ‌زن به‌عنوان یکی از کلیدی‌ترین تجهیزات در انتهای خط تولید و بسته‌بندی شناخته می‌شود؛ تجهیزی که انتخاب نادرست آن می‌تواند کل فرآیند تولید را با اختلال مواجه کند.
این موضوع به‌ویژه در جنوب کشور، با توجه به فعالیت گسترده صنایع غذایی، شیلات، خرما، نوشیدنی، شیمیایی و بسته‌بندی صادراتی، اهمیت دوچندان دارد.

در این مقاله تخصصی از زرین صنعت پردازش، به‌صورت جامع به بررسی موارد زیر می‌پردازیم:

• دستگاه تاریخ‌زن چیست و چه نقشی در خط تولید دارد
• انواع دستگاه‌های تاریخ‌زن و تفاوت‌های فنی آن‌ها
• مزایا و محدودیت هر مدل در شرایط واقعی کارخانه
• کاربرد انواع تاریخ‌زن در صنایع مختلف
• راهنمای انتخاب بهترین دستگاه تاریخ‌زن متناسب با خط تولید

دستگاه تاریخ‌زن چیست و چرا اهمیت دارد؟

دستگاه تاریخ‌زن (Date Coding Machine) تجهیزی صنعتی است که وظیفه چاپ اطلاعات ثابت و متغیر را به‌صورت مستقیم روی محصول یا بسته‌بندی آن بر عهده دارد.
این فرآیند چاپ بسته به نوع دستگاه می‌تواند به روش‌های مختلفی انجام شود:

• چاپ جوهرافشان (Inkjet)
• چاپ حرارتی (Hot Stamp)
• چاپ مکانیکی یا ریبونی
• چاپ لیزری (Laser Marking)

اطلاعاتی که معمولاً توسط دستگاه تاریخ‌زن چاپ می‌شوند:

• تاریخ تولید (MFG)
• تاریخ انقضا (EXP)
• شماره بچ یا سری تولید
• قیمت مصرف‌کننده
• کد محصول
• کد رهگیری و بارکد
• لوگو یا نام برند

در خطوط تولید حرفه‌ای، دستگاه تاریخ‌زن باید بتواند هم‌زمان با حرکت محصول، بدون توقف خط تولید، چاپی دقیق، خوانا، یکنواخت و ماندگار ایجاد کند.

دسته‌بندی کلی انواع دستگاه تاریخ‌زن

به‌طور استاندارد، انواع دستگاه تاریخ‌زن بر اساس ساختار، فناوری چاپ و سطح اتوماسیون به دسته‌های زیر تقسیم می‌شوند:

1. دستگاه تاریخ‌زن دستی
2. دستگاه تاریخ‌زن الکترونیکی دستی
3. دستگاه تاریخ‌زن صنعتی (اتوماتیک)
4. دستگاه تاریخ‌زن لیزری
5. دستگاه تاریخ‌زن حرارتی (مکانیکی)
6. تاریخ‌زن غلطکی، نیمه‌اتوماتیک و رگباری

در ادامه، هر یک از این مدل‌ها را از منظر فنی، صنعتی و کاربردی بررسی می‌کنیم.

۱. دستگاه تاریخ‌زن دستی (جت پرینتر دستی)

تاریخ‌زن دستی یکی از رایج‌ترین و اقتصادی‌ترین گزینه‌ها در بازار ایران است. این دستگاه‌ها به‌صورت قابل حمل (Portable) طراحی شده‌اند و نیازی به نصب روی خط تولید یا نوار نقاله ندارند.

ویژگی‌های فنی دستگاه تاریخ‌زن دستی:

• عملکرد مبتنی بر جوهر
• وزن کم و طراحی ارگونومیک
• امکان چاپ تک‌خط یا چندخط
• قابلیت چاپ روی سطوح صاف و نیمه‌صاف
• مناسب برای تیراژ پایین تا متوسط

کاربردهای متداول:

• • چاپ تاریخ روی کارتن‌های خرما
  • بسته‌بندی حبوبات و برنج

• چاپ روی کیسه‌های پلاستیکی
• بشکه‌ها، لوله‌ها و قطعات بزرگ صنعتی

مزایا:

✔️ قیمت اقتصادی

✔️ عدم نیاز به خط تولید

✔️ مناسب کارگاه‌ها و واحدهای کوچک

محدودیت‌ها:

❌ وابستگی به مهارت اپراتور

❌ مناسب نبودن برای تیراژ بسیار بالا

۲. دستگاه تاریخ‌زن الکترونیکی دستی (نسل جدید)

این مدل‌ها نسخه ارتقایافته تاریخ‌زن‌های دستی سنتی هستند و به دلیل دقت بالاتر، رابط کاربری دیجیتال و سرعت چاپ مناسب، در سال‌های اخیر محبوبیت بالایی در خطوط نیمه‌صنعتی پیدا کرده‌اند.

مشخصات فنی:

• نمایشگر دیجیتال
• امکان ذخیره چند پیام مختلف
• تنظیم آسان فونت، اندازه و موقعیت چاپ
• چاپ یکنواخت‌تر نسبت به مدل‌های ساده

این دستگاه‌ها گزینه‌ای مناسب برای واحدهایی با تنوع محصول بالا و نیاز به تغییر سریع اطلاعات چاپ هستند.

۳. دستگاه تاریخ‌زن صنعتی (اتوماتیک)

دستگاه تاریخ‌زن صنعتی یا جت پرینتر اتوماتیک، هسته اصلی سیستم کدگذاری در کارخانه‌های متوسط و بزرگ محسوب می‌شود. این دستگاه‌ها به‌صورت ثابت روی خط تولید نصب شده و چاپ را کاملاً خودکار انجام می‌دهند.

ویژگی‌های فنی پیشرفته:

• اتصال به سنسور و PLC
• هماهنگی کامل با سرعت نوار نقاله
• چاپ چند خط هم‌زمان
• قابلیت اتصال به کامپیوتر و شبکه
• تنظیم خودکار پارامترهای چاپ

کاربردهای صنعتی:

• صنایع غذایی با تیراژ بالا
• نوشیدنی‌ها
• داروسازی
• بسته‌بندی صادراتی

۴. دستگاه تاریخ‌زن لیزری (فناوری پیشرفته)

تاریخ‌زن لیزری پیشرفته‌ترین فناوری موجود در صنعت کدگذاری است. این دستگاه‌ها به‌جای جوهر یا ریبون، از لیزر فیبر برای حک دائمی اطلاعات استفاده می‌کنند.

مشخصات فنی برجسته:

• عدم نیاز به مواد مصرفی
• حک دائمی و غیرقابل پاک شدن
• سرعت بسیار بالا
• دقت میکرونی
• مناسب محیط‌های گرم و مرطوب

سطوح قابل چاپ:

• پلاستیک
• فلز
• شیشه
• چوب
• بسته‌بندی‌های صادراتی

این دستگاه‌ها بهترین انتخاب برای برندهایی هستند که کیفیت چاپ، ماندگاری و استانداردهای صادراتی برایشان اهمیت حیاتی دارد.

۵. دستگاه تاریخ‌زن حرارتی (مکانیکی)

تاریخ‌زن حرارتی با ترکیب حرارت، فشار و ریبون عملیات چاپ را انجام می‌دهد.

ویژگی‌ها:

• مناسب چاپ روی پاکت و لیبل
• هزینه اولیه پایین
• فونت‌های متنوع
• مناسب خطوط نیمه‌اتوماتیک

محدودیت‌ها:

❌ مناسب نبودن برای شیشه و فلز

❌ حساس به تنظیم دما و رطوبت

۶. تاریخ‌زن غلطکی، نیمه‌اتوماتیک و رگباری

این مدل‌ها بیشتر در ماشین‌آلات قدیمی‌تر مانند:

• ماشین‌های ساشه
• دستگاه‌های توزین
• خطوط بسته‌بندی سنتی

مورد استفاده قرار می‌گیرند و برای چاپ ساده تاریخ و سری تولید کاربرد دارند.

کاربرد دستگاه تاریخ‌زن در صنایع مختلف

 صنایع غذایی

• خرما، ماهی و میگو
• لبنیات
• نان و فرآورده‌های آردی

صنایع دارویی

• چاپ دقیق تاریخ انقضا
• بچ نامبر و کد رهگیری

 صنایع نوشیدنی

• بطری و قوطی
• چاپ روی درب یا بدنه

فاکتورهای کلیدی انتخاب دستگاه تاریخ‌زن

✔️ شرایط محیطی (رطوبت، گرما، گردوغبار)

✔️ جنس سطح چاپ

✔️ سرعت خط تولید

✔️ هزینه مواد مصرفی

✔️ خدمات پس از فروش و پشتیبانی فنی

جمع‌بندی

انتخاب دستگاه تاریخ‌زن مناسب، یک تصمیم استراتژیک در هر واحد تولیدی محسوب می‌شود. انتخاب اشتباه می‌تواند منجر به:

• توقف خط تولید
• افزایش ضایعات
• کاهش کیفیت محصول
• نارضایتی مشتری